Bạn sẽ xem tài liệu "Giáo án Ngữ văn khối 11 - Văn tế nghĩa sĩ buộc phải giuộc", để mua tài liệu cội về máy chúng ta click vào nút DOWNLOAD làm việc trên. Tiết theo PPCT: 21 - 22 - 23VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘCNguyễn Đình ChiểuNgày soạn: 21.09.09Ngày giảng:Lớp giảng Dưới đó là mẫu giáo án phát triển năng lực bài Văn uống tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Bài học tập bên trong lịch trình ngữ văn 11 tập 1. Bài mẫu mã có : vnạp năng lượng phiên bản text, file PDF, file word đi kèm. Thầy cô giáo hiện có thể tải về nhằm xem thêm. Giáo án môn Ngữ văn lớp 11. Giáo án môn Ngữ văn lớp 11 bài 19: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc được VnDoc sưu tầm và giới thiệu để có thể chuẩn bị giáo án và bài giảng hiệu quả, giúp quý thầy cô tiết kiệm thời gian và công sức làm việc. Giáo án môn Ngữ văn 11 này Tiết 17,18,19,20 Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc Nguyễn Đình Chiểu I Mục tiêu cần đạt 1 Kiến thức Bức tượng dài bi tráng về người nông dân Nam Bộ yêu nước buổi đầu chống thực dân Pháp Thái độ cảm phục, xót. Giáo án - Bài giảng >> Ngữ văn. Văn tế nghĩa sĩ Cần Giáo án môn Ngữ văn 11 - Văn tế nghĩa sĩ cần giuộc. A. MỤC TIÊU CẦN ĐẠT. - Nắm được những nét chính về cuộc đời, nghị lực, nhân cách và giá trị thơ văn của Nguyễn Đình Chiểu. - Cảm nhận được vẻ đẹp bi tráng của bức tượng đài nông dân nghĩa sĩ có một không hai trong lịch sử văn học Trung đại. Bài viết số 3- Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc. Nguyễn Đình Chiểu (1822-1888) là một thi sĩ mù nhưng tấm lòng ông rất sáng. Văn chương của ông sáng ngời đạo lí ở đời và tư tưởng yêu nước. Cuộc đời NDC sớm trãi wa những chuỗi ngày gia biến và quốc biến và nó đã tác Bs8r. Nguyên tác[sửa] Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc Hỡi ơi ! Súng giặc đất rền; Lòng dân trời tỏ. Mười năm công vỡ ruộng, chưa ắt còn danh nổi như phao; Một trận nghĩa đánh Tây, tuy là mất tiếng vang như mõ. Nhớ linh xưa Cui cút[1] làm ăn; Toan lo[2]nghèo khó, Chưa quen cung ngựa, đâu tới trường nhung[3]; Chỉ biết ruộng trâu, ở trong làng bộ[4]. Việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn quen làm; Tập khiên, tập mác, tập giáo, tập cờ, mắt chưa từng ngó. Tiếng phong hạc[5] phập phồng hơn mười tháng, trông tin quan như trời hạn trông mưa; Mùi tinh chiên[6]vấy vá[7] đã ba năm, ghét thói mọi như nhà nông ghét cỏ. Bữa thấy bòng bong[8] che trắng lốp, muốn tới ăn gan; Ngày xem ống khói chạy đen sì, muốn ra cắn cổ. Một mối xa thư đồ sộ, há để ai chém rắn đuổi hươu; Hai vầng nhật nguyệt chói lòa, đâu dung lũ treo dê bán chó. Nào đợi ai đòi ai bắt, phen này xin ra sức đoạn kình; Chẳng thèm trốn ngược trốn xuôi, chuyến này nguyện ra tay bộ hổ. Khá thương thay! Vốn chẳng phải quân cơ quân vệ, theo dòng ở lính diễn binh; Chẳng qua là dân ấp dân lân, mến nghĩa làm quân chiêu mộ Mười tám ban võ nghệ, nào đợi tập rèn; Chín chục trận binh thư, không chờ bày bố. Ngoài cật có một manh áo vải, nào đợi mang bao tấu, bầu ngòi, Trong tay cầm một ngọn tầm vông, chỉ nài sắm dao tu, nón gõ. Hỏa mai đánh bằng rơm con cúi, cũng đốt xong nhà dạy đạo kia; Gươm đeo dùng một ngọn dao phay, cũng chém rớt đầu quan hai nọ. Chi nhọc quan quản gióng trống kỳ trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc cũng như không; Nào sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ, đạn to, xô cửa xông vào, liều mình như chẳng có. Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà, ma ní hồn kinh; Bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc, tàu đồng súng nổ. Ôi! Những lăm lòng nghĩa lâu dùng, đâu biết xác phàm vội bỏ. Một giấc sa trường rằng chữ hạnh, nào hay da ngựa bọc thây; Trăm năm âm phủ ấy chữ quy, xá đợi gươm hùm treo mộ. Đoái sông Cần Giuộc, cỏ cây mấy dặm sầu giăng; Nhìn chợ Trường Bình, già trẻ hai hàng lụy nhỏ. Chẳng phải án cướp, án gian đày tới, mà vì binh đánh giặc cho cam tâm; Vốn không giữ thành, giữ lũy bỏ đi, mà hiệu lực theo quân cho đáng số. Nhưng nghĩ rằng Tấc đất ngọn rau ơn chúa, tài bồi cho nước nhà ta; Bát cơm manh áo ở đời, mắc mớ chi ông cha nó. Vì ai khiến quan quân khó nhọc, ăn tuyết nằm sương; Vì ai xui hào lũy tan tành, xiêu mưa ngã gió. Sống làm chi theo quân tả đạo, quẳng vùa hương, xô bàn độc, thấy lại thêm buồn; Sống làm chi ở lính mã tà, chia rượu ngọt, gặm bánh mì, nghe càng thêm hổ. Thà thác mà đặng câu địch khái, về theo tổ phụ cũng vinh; Còn hơn mà chịu chữ đầu Tây, ở với man di rất khổ. Ôi thôi thôi! Chùa Tông Thạnh năm canh ưng đóng lạnh, tấm lòng son gửi lại bóng trăng rằm; Đồn Lang Sa một khắc đặng trả hờn, tủi phận bạc trôi theo dòng nước đổ. Đau đớn bấy! Mẹ già ngồi khóc trẻ, ngọn đèn khuya leo lét trong lều; Não nùng thay! Vợ yếu chạy tìm chồng, cơn bóng xế dật dờ trước ngõ. Ôi! Một trận khói tan, Nghìn năm tiết rỡ. Binh tướng nó hãy đóng sông Bến Nghé, ai làm nên bốn phía mây đen; Ông cha ta còn ở đất Đồng Nai, ai cứu đặng một phường con đỏ. Thác mà trả nước non rồi nợ, danh thơm đồn sáu tỉnh chúng đều khen; Thác mà ưng đình miếu để thờ, tiếng ngay trải muôn đời ai cũng mộ. Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ binh, muôn kiếp nguyện được trả thù kia; Sống thờ vua, thác cũng thờ vua, lời dụ dạy đã rành rành, một chữ ấm đủ đền công đức đó. Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo,thương vì hai chữ thiên dân; Cây hương nghĩa sĩ thắp thêm thơm, cám bởi một câu vương thổ. Hỡi ôi, thương thay! Có linh xin hưởng. Nguồn Ngữ văn 11 nâng cao. Nhà xuất bản Giáo dục, 2007, tr. 30-34. ▲ Cui cút làm ăn lẻ loi, thầm lặng một cách tội nghiệp. ▲ Có bản chép là riêng lo. ▲ Trường nhung chỗ đánh nhau. ▲ Làng bộ làng xóm có bản chép là làng hộ. ▲ Tiếng phong hạc lấy ở câu phong thanh hạc lệ, thảo mộc giai binh, nghĩa gốc là nói sự hồi hộp lo lắng, nghe tiếng gió thổi hạc kêu, thấy cây cỏ cũng tưởng là giặc đuổi đánh. Ở đây, "tiếng phong hạc" có nghĩa là tin kẻ địch đến. ▲ Tinh chiên Tanh hôi, chỉ thực dân Pháp ▲ Vấy vá dây dính bậy bạ ▲ Giống cây dây leo có nhiều râu tay leo. Ở đây chỉ những lều và buồm vải có nhiều dây của quân Pháp. Ngày đăng 03/05/2018, 1527 Mình có đề cương lớp 10, đề cương ơn 11 GV dùng làm soạn ôn cho HS , giáo án ôn 12, đề cương 12 mỗi tác phẩm từ 5- đề, có đề liên hệ với 11 , giáo án hoạt động, tài liệu ôn HSG, sáng kiến KN sưu tầm Bạn cần liên hệ tài liệu có tính chút phí café pin thơi nhé Gmail hongloantq75 Tiết 29 VĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC PHẦN I - TÁC PHẨM I MỤC TIÊU Kiến thức - Bức tượng đài bi tráng người nông dân Nam yêu nước buổi đầu chống thực dân Pháp - Thái độ cảm phục, xót thương tác giả - Nhận thức giá trị nghệ thuật văn tế tính trữ tình, thủ pháp tương phản việc sử dụng ngôn ngữ Kĩ năng - Kĩ đọc – hiểu văn tế theo đặc trưng thể loại - Kỹ đánh giá vấn đề Thấy cách tình cảm chân thành, cảm phục xót thương tác giả - Kỹ trình bày vấn đề Thái độ Bồi dưỡng cho học sinh lòng tự hào lịch sử dân tộc, trân trọng, biết ơn hi sinh cha ông, cố gắng học tập tốt, cống hiến cho nước nhà Định hướng góp phần hình thành lực - Năng lực thu thập thông tin liên quan đến văn - Năng lực giải tình đặt văn - Năng lực đọc hiểu văn theo đặc trưng thể loại văn tế - Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận cá nhân ý nghĩa hình tượng người nghĩa sĩ nông dân - Năng lực hợp tác trao đổi, thảo luận nội dung nghệ thuật văn II CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH Chuẩn bị giáo viên - Thiết bị dạy học SGK, SGV Ngữ văn 11 tập 1; Tài liệu chuẩn kiến thức – kĩ Ngữ văn 11; Bài soạn; Bài giảng Powerpoit - Tài liệu tham khảo Nguyễn Đình Chiểu toàn tập NXB Đại Học Trung Học chuyên nghiệp, 1982 Chuẩn bị học sinh - Đọc trước “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” SGK Ngữ văn 11, Tập - Chuẩn bị nội dung + Hoàn cảnh sáng tác văn tế hình ảnh, kiện lịch sử có liên quan + Đặc điểm thể văn tế + Bố cục "Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc" + Đọc văn bản, lưu ý từ thích + Trả lời câu hỏi trang 65 chú ý Lai lịch hoàn cảnh sinh sống; Thái độ, hành động quân giặc tới; Vẻ đẹp hào hùng xơng trận; Nghệ thuật III TIẾN TRÌNH BÀI HỌC Kiểm tra cũ kiểm tra kết hợp dạy mới Bài mới a Hoạt động 1 Khởi động phút * Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu Nắm nội dung thơ văn Nguyễn Đình Chiểu thực dân Pháp xâm lược, nhằm tạo tâm cho HS tiếp cận - Phương pháp trò chơi * Hình thức tở chức hoạt động Cho HS kiện kiến Một nợi dung thơ văn NguyễnĐình thức có liên quan HS tìm Chiểu? kết Đúng DK thứ DK1 1858 10 điểm, DK thứ DK 2 Ghi lại chân thực thời đau thương đất nước hai điểm, DK thứ DK3 Khích lệ lòng căm thù giặc, ý chí cứu nước, biểu điểm dương người anh hùng chiến đấu hi sinh vì Tổ quốc ĐA Lòng yêu nước thương dân Họ ai? DK1 Đây người đề cập văn học DK2 Là người bình thường phi thường DK3 Họ người hi sinh trận công đồn đánh Pháp ĐA Người nơng dân b Hoạt động 2 Hình thành kiến thức 32 phút * Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu Nắm nét chính hoàn cảnh sáng tác, đặc điểm thể loại, bố cục văn tế, vẻ đẹp người nghĩa sĩ nông dân - Phương pháp Đọc sáng tạo, nêu vấn đề, Thảo luận nhóm với kỹ thuật Trình bày phút * Hình thức tổ chức hoạt động Hoạt động GV HS Nợi dung Hướng dẫn HS tìm hiểu phần tiểu I Tìm hiểu chung dẫn Hồn cảnh sáng tác - HS theo dõi phần Tiểu dẫn – SGK - Cần Giuộc thuộc tỉnh Long An Trận Cần Xem video Giuộc trận đánh lớn quân ta diễn - GV yêu cầu Nêu hoàn cảnh đời đêm 16/12/1861, 20 nghĩa quân hi sinh văn tế? anh dũng Tuần phủ Gia Định Đỗ Quang yêu cầu cụ Đồ Chiểu viết văn tế Ngay sau vua Tự Đức lệnh phổ biến văn tế địa phương khác - Hãy trình bày hiểu biết em thể văn tế? Mục đích, nội dung, giọng điệu - Bố cục văn tế nói chung văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc? - GV yêu cầu HS, thảo luận nhóm phút, nhóm theo bàn Thế kỉ XIX thời kì nở rộ của thể loại thơ điếu, văn tế Ngoài Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc có thể kể đến Văn tế Trương Định, Điếu Phan Tòng 10 bài, Văn tế Lục tỉnh nghĩa sĩ trận vong Nguyễn Đình Chiểu, Điếu Nguyễn Hữu Huân Khuyết danh, Điếu Nguyễn Trung Trực Huỳnh Mẫn Đạt Dựa vào hoàn cảnh thời đại đặc điểm loại văn tế, anh/chị giải thích tượng đó? HS thảo luận, trình bày GV chuẩn xác Hướng dẫn HS đọc văn - GV hướng dẫn đọc Giọng đọc văn tế thường chậm, mang âm hưởng bi thương, đau xót Giữa phần bố cục thường ngắt giọng lâu để tạo dư âm + Phần Lung khởi cần đọc giọng trang trọng nhấn vào từ hình ảnh rộng lớn miêu tả âm thanh, ánh sáng, làm bật suy ngẫm lẽ sống chết đời; - Như Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc không đơn sản phẩm nghệ thuật cá nhân mà sản phẩm mang tính chất nhà nước, thời đại Thể loại văn tế - Văn tế loại văn gắn với phong tục nhằm bày tỏ lòng thương tiếc với người Văn khóc, điếu văn - Nội dung + Kể lại đời, công đức, phẩm hạnh người khuất; + Bày tỏ nối đau thương người sống phút vĩnh biệt - Âm điệu văn thường bi thương, lâm li thống thiết, dùng nhiều thán từ từ ngữ, hình ảnh có giá trị biểu cảm mạnh - Bố cục phần + Lung khởi khái quát bối cảnh thời đại khẳng định ý nghĩa chết bất tử người nông dân câu 1- 2 + Thích thực Hồi tưởng lại hình ảnh công đức người nông dân - nghĩa sĩ câu - 15 + Ai vãn Bày tỏ lòng thương tiếc, cảm phục tác giả người nghĩa sĩ câu 16- 28 + Khốc tận Kết Ca ngợi linh hồn bất tử nghĩa sĩ còn lại =>TK XIX kỉ đau thương mà quật khởi dân tộc, tiếng khóc thương văn tế khơng thể hiện tình cảm riêng mà tiếng khóc cho đất nước, cho thời đại, mang âm hưởng sử thi, bi tráng II Đọc văn + Phần Thích thực giọng đọc hồi tưởng, bồi hồi dựng lại chân dung người nghĩa sỹ có nguồn gốc nông dân; Đoạn miêu tả tranh công đồn cần đọc nhanh, dồn dập, tự hào, nhấn vào động từ; + Phần Ai vãn Kết trở giọng đọc chậm, thống thiết, xót xa thành kính trang nghiêm - GV đọc mẫu, HS đọc, nhận xét, rút kinh nghiệm Hướng dẫn HS tìm hiểu chi tiết HS thảo luận nhóm lớn4 nhóm - Thời gian phút - Nội dung Chọn ngẫu nhiên nội dung sau + Tình thế, bối cảnh thời đại mà Nguyễn Đình Chiểu xây dựng hình tượng người nơng dân – nghĩa sĩ; ý nghĩa chết họ Gợi ý Sự đối lập biểu nào? + Hoàn cảnh xuất thân người nghĩa sĩ văn tế + Những chuyển biến tư tưởng người nông dân giặc Pháp xâm lược + Vẻ đẹp hào hùng người nông dân “trận nghĩa đánh Tây” HS thảo luận, ghi vào bảng phụ Nhóm Trình bày nội dung Tình thế, bối cảnh thời đại mà Nguyễn Đình Chiểu xây dựng hình tượng người nơng dân – nghĩa sĩ; ý nghĩa chết họ Sau HS trao đổi trình bày, bổ sung GV chốt lại kiến thức - HS diễn xuôi câu 1, Than ôi, tiếng súng giặc Pháp vang rền đất nước thì lòng người dân có trời thấu tỏ Mười năm làm ruộng III Đọc - hiểu văn bản Lung khởi Bối cảnh thời đại ý nghĩa cái chết - Sự đối lập từ hình thức đến nội dung + Đối lập trắc TTTB- BBBT + Đối lập từ loại DDDĐ - ĐĐĐD + Đối lập ý nghĩa súng giặc >Bối cảnh thời đại đối lập gay gắt dội lực bạo tàn thực dân Pháp ý chí bảo vệ tổ quốc nhân dân Việt Nam + Mười năm công vỡ ruộng - + Một trận nghĩa đánh Tây - để lại tiếng thơm Tóm lại, hai câu văn tạo nên “nền” hoành tráng để tác giả sâu khắc hoạ vẻ đẹp chân dung người nghĩa binh Cần Giuộc Nhóm Trình bày nội dung - Hồn cảnh xuất thân người nghĩa sĩ văn tế? - Trước đánh giặc học ai? Làm nghề gì? Đời sống hàng ngày họ sao? Từ "cui cút" nói lên tình cảm tác giả người nghĩa sĩ nông dân? Sau HS trao đổi trình bày, bổ sung GV chốt lại kiến thức - Nhà thơ xúc động, cảm thông, chia sẻ với đời nhỏ bé thân phận “con sâu kiến” người nơng dân nghĩa sĩ Có thể nói, tình cảm yêu thương nhà thơ giành cho người nông dân đánh giặc dồn nén đọng lại hai chữ “ cui cút” đoạn thơ - từ gợi cảm chan chứa niềm cảm thông, yêu thương tg Nhóm Trình bày nội dung - Những chuyển biến tư tưởng người nông dân giặc Pháp xâm lược Thực dân Pháp chiếm Nam Bộ, người nông dân thể tâm trạng thái độ nào? Sau HS trao đổi trình bày, bổ sung, GV chốt lại kiến thức - Đoạn văn gợi nhớ đến câu "Hịch tướng sĩ" "Bình Ngô đại cáo" ? Ta thường tới bữa quên ăn Ngẫm thù lớn - Trước bất lực triều đình phong kiến,với lòng căm thù giặc sâu sắc mình, người nơng dân có nhận thức muôn đời -> Tác giả đặt giả thiết để so sánh nhằm khẳng ý nghĩa chết vinh quang, cao => Thời kì đau thương, “khổ nhục vĩ đại” Phần thích thực Hình tượng người nông dân - nghĩa sĩ Cần Giuộc anh hùng a Hoàn cảnh xuất thân người nghĩa sĩ - Là người nông dân nghèo khổ chất phác, đời lam lũ “cui cút” với bao lo toan nghèo khó - Họ hồn tồn xa lạ với cơng việc binh đao -> tạo đối lập -> tơn cao tầm vóc người anh hùng đoạn sau => Bằng nghệ thuật liệt kê kể loạt việc người nông dân quen làm việc họ chưa biết đến, đoạn văn giới thiệu cách cụ thể nguồn gốc nghĩa sĩ Họ xuất thân từ nông dân cần cù, nghèo khổ, xa lạ với chiến tranh, trận mạc b Những chuyển biến tư tưởng, tình cảm người nơng dân * Tình cảm - Người dân trơng chờ tin tức mỏi mòn thất vọng "trơng tin quan trời hạn trơng mưa" - Lòng căm thù, ốn giận + ghét thói nhà nơng ghét cỏ + muốn tới ăn gan + muốn cắn cổ hình ảnh cường điệu mạnh mẽ, chân thực, đậm sắc thái nông dân Nam Bộ * Nhận thức - Họ nhận thức đắn Đất nước ta quốc gia độc lập, vĩ đại “mối xa thư đồ sộ” - Xác định trách nhiệm thân với đất vai trò, trách nhiệm với đất nước? - Từ tình cảm, nhận thức nói người nghĩa sĩ có hành động nào? Từ thân phận bé nhỏ, tội nghiệp “cui cút làm ăn, toan lo nghèo khó”, người nông dân hoá thân thành nghĩa sĩ phi thường, tự nguyện gánh vác trọng trách cứu nước Nhóm Trình bày nội dung Sau HS trao đổi trình bày, bổ sung GV chốt lại kiến thức - Vũ khí trang phục trận người nông dân nghĩa sĩ miêu tả nào? Sự tương phản vũ khí, trang bị tinh thần chiến đấu người nông dân trận với súng to, đạn nhỏ kẻ thù làm tăng thêm vẻ đẹp tráng ca người nghĩa quân áo vải nước tự mình đứng lên trừ kẻ xâm lăng há để chém rắn đuổi hươu * Hành động + Xin sức đoạn kình + Dốc tay hổ + Mến nghĩa làm quân chiêu mộ → tự nguyện, thể hiện ý thức trách nhiệm với nghiệp cứu nước ý chí tâm tiêu diệt giặc người nghĩa sĩ c Vẻ đẹp hào hùng đội quân áo vải trận nghĩa đánh Tây - Trang bị nghĩa quân vào trận +…manh áo vải… +…ngọn tầm vông +… rơm cúi +…lưỡi dao phay… Liệt kê + chi tiết chân thực có sức gợi tả cao -> Đó vật dụng nghèo nàn, thơ sơ sống lao động hàng ngày trở thành vũ khí để nghĩa quân đánh giặc - Tinh thần chiến đấu nghĩa sĩ - Trước quân thù, tinh thần chiến đấu + Khí công vũ bão động từ mạnh, dứt họ sao? khoát đốt xong, chém rớt, đâm ngang, chém ngược… Đây tranh cơng đồn chưa + Lòng dũng cảm phi thường đạp rào lướt tới, thấy văn chương trung đại Ta coi giặc không, xô cửa xông vào, liều thấy võ quan Phạm Ngũ Lão chẳng có, trối kệ tàu sắt tàu đồng súng “Hồnh sóc giang sơn cáp kỉ thu”, nổ… Trần Quốc Tuấn “Chỉ căm tức Tả thực, nhịp điệu dồn dập, đối, sử dụng từ chưa xả thịt lột da… nguyện xin chéo đâm ngang, chém ngược, hò trước, ó sau làm” Một Đặng Dung mài gươm tinh thần chiến đấu ngùn ngụt, tư hiên trăng ngửa mặt nhìn trời than thở “Mài ngang lẫm liệt, làm khiếp sợ kẻ thù gươm độ bóng trăng tà” Một =>Nguyễn Đình Chiểu phát hiện, ngợi ca Nguyễn Trãi “Trận Bồ Đẳng sấm vang phẩm chất cao quý vốn tiềm ẩn đằng sau manh chấp giật, miền Trà Lân trúc trẻ tro bay, áo vải, sau đời vất vả, lam lũ người sĩ khí hăng, quân Thanh nông dân – lòng u nước ý chí mạnh” tâm bảo vệ Tổ quốc Đây lần người nông dân chiến đấu xuất hiện với vẻ đầy dũng hiên ngang văn học mặc dù lịch sử dựng nước giữ nước dân tộc ta khẳng định công lao to lớn người dân chân lấm tay bùn c Hoạt động 3 Thực hành phút * Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu Đạt yêu cầu kĩ đọc hiểu văn - Phương pháp Đọc sáng tạo, kĩ trình bày * Hình thức tở chức hoạt động Phát phiếu học tập cho HS PHIẾU HỌC TẬP SỐ Nhóm/Tở/Tên học sinh Lớp Trường Bài học Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc - Phần II Tác phẩm Đọc văn sau trả lời câu hỏi Hỏa mai đánh rơm cúi, đốt xong nhà dạy đạo kia; gươm đeo dùng lưỡi dao phay, chém rớt đầu quan hai Chi nhọc quan quản gióng trống kì, trống giục, đạp rào lướt tới, coi giặc không; sợ thằng Tây bắn đạn nhỏ, đạn to, xơ cửa xơng vào, liều chẳng có Kẻ đâm ngang, người chém ngược, làm cho mã tà ma ní hồn kinh; bọn hè trước, lũ ó sau, trối kệ tàu thiếc, tàu đồng súng nổ Trích Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc- Nguyễn Đình Chiểu 1/ Nêu nội dung chính văn 2/ Văn sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nêu hiệu nghệ thuật biện pháp nghệ thuật 3/ Tác giả tỏ thái độ, tình cảm với người nghĩa sĩ văn trên? Định hướng trả lời 1/ Nội dung chính văn trên Diễn tả giây phút công đồn người nông dân nghĩa sĩ anh hùng 2/ Văn sử dụng biện pháp nghệ thuật - Hệ thống động từ mạnh đốt,đeo,đạp,xô, xông, liều, đâm, chém, hè, ó - Các cụm từ vừa diễn tả tinh thần, khí thế, vừa diễn tả sức mạnh đạp rào lướt tới-xô cửa xông vào-đâm ngang chém ngược - Phép đối sử dụng đậm đặc hè trước/ó sau ; nhỏ/to ; ngang/ngược ; trước/sau - Ngôn ngữ đậm chất Nam bộ, không sử dụng từ ngữ ước lệ Hiệu nghệ thuật biện pháp nghệ thuật tạo nhịp điệu đoạn văn nhanh, mạnh, dứt khoát, sơi nổi, góp phần tái hiện trận cơng đồn nghĩa sĩ Cần Giuộc khẩn trương, ác liệt, sôi động đầy hào hứng 3/Tác giả tỏ thái độ, tình cảm ca ngợi, ngưỡng mộ tinh thần chiến đấu cảm, không ngại gian khổ hi sinh người nghĩa sĩ giây phút sinh tử d Hoạt động 4 Vận dụng, mở rộng phút * Phương pháp/Kĩ thuật dạy học - Mục tiêu Đạt yêu cầu kĩ đọc hiểu văn bản, nắm nội dung bài, có vận dụng mở rộng kiến thức - Phương pháp Đọc sáng tạo, kĩ trình bày * Hình thức tở chức hoạt động HS làm nhà, nộp sản phẩm vào tiết sau HS làm thu hoạch một hình thức sau - Thử tưởng tượng vẽ tranh minh họa trận đấu Cần Giuộc hoặc chân dung nghĩa sĩ, hoặc hình ảnh NĐC viết văn tế - Viết đoạn văn khoảng từ 10 - 15 dòng, trình bày vấn đề sau + Từ tác phẩm VTNSCG , em có suy nghĩ gì cơng đấu tranh bảo vệ chủ quyền dân tộc ta ngày hôm nay? + Cảm xúc em hình tinh thần yêu nước người nông dân nghĩa sĩ + Tại có thể nói , với VTNSCG, lần văn học dân tộc có tượng đài bi tráng bất tử người nông dân nghĩa sĩ? + So với người lính thú thời xưa ca dao "Ngang lưng ….Bước chân xuống thuyền nước mắt mưa, người nông dân nghĩa sĩ văn có điểm gì khác ? Hướng dẫn học sinh học nhà phút - Vẽ sơ đồ tư hoặc grap nội dung học - Chuẩn bị tiết sau + Thái độ cảm phục niềm thương xót vơ hạn tác giả thể nào? Tác giả có suy nghĩ người nghĩa sĩ? + Tác giả đề cao quan niệm sống cao đẹp gì? ... kì nở rộ của thể loại thơ điếu, văn tế Ngoài Văn tế nghĩa sỹ Cần Giuộc có thể kể đến Văn tế Trương Định, Điếu Phan Tòng 10 bài, Văn tế Lục tỉnh nghĩa sĩ trận vong Nguyễn Đình Chiểu,... vua Tự Đức lệnh phổ biến văn tế địa phương khác - Hãy trình bày hiểu biết em thể văn tế? Mục đích, nội dung, giọng điệu - Bố cục văn tế nói chung văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc? - GV yêu cầu HS,... hai câu văn tạo nên “nền” hoành tráng để tác giả sâu khắc hoạ vẻ đẹp chân dung người nghĩa binh Cần Giuộc Nhóm Trình bày nội dung - Hồn cảnh xuất thân người nghĩa sĩ văn tế? - Trước đánh giặc - Xem thêm -Xem thêm Giáo án 5 hoạt động VĂN tế NGHĨA sĩ cần GIUỘC, I. CUỘC ĐỜI - Nguyễn Đình chiểu sinh 1822 - mất 1888, quê cha ở Huế, quê mẹ ở Gia Định. Cha làm thư lại trong dinh Lê Văn Cuộc đời gặp nhiều bất hạnh 1846 ra Huế học, mẹ mất, ông bỏ thi về Nam chịu tang, bị bệnh mù Ông giàu niềm tin và nghị lực Dù loà ông vẫn dạy học, làm thuốc và sáng tác thơ văn để truyền bá đạo lý trong xã Nguyễn Đình Chiểu có lòng yêu nước thương dân thiết tha. Thực dân Pháp xâm lược, ông kiên quyết không sống chung với giặc, thường xuyên liên lạc với các sĩ phu yêu nước bàn kế sách đánh giặc, dùng thơ văn làm vũ kh1i chống kẻ thù. Ông mất 1888 trong sự thương tiếc của nhân dân. Bạn đang xem tài liệu "Giáo án Ngữ văn khối 11 - Văn tế nghĩa sĩ cần giuộc", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trênVĂN TẾ NGHĨA SĨ CẦN GIUỘC Nguyễn Đình Chiểu PHẦN I. TÁC GIẢ I. CUỘC ĐỜI - Nguyễn Đình chiểu sinh 1822 - mất 1888, quê cha ở Huế, quê mẹ ở Gia Định. Cha làm thư lại trong dinh Lê Văn Duyệt. - Cuộc đời gặp nhiều bất hạnh 1846 ra Huế học, mẹ mất, ông bỏ thi về Nam chịu tang, bị bệnh mù mắt. - Ông giàu niềm tin và nghị lực Dù loà ông vẫn dạy học, làm thuốc và sáng tác thơ văn để truyền bá đạo lý trong xã hội. - Nguyễn Đình Chiểu có lòng yêu nước thương dân thiết tha. Thực dân Pháp xâm lược, ông kiên quyết không sống chung với giặc, thường xuyên liên lạc với các sĩ phu yêu nước bàn kế sách đánh giặc, dùng thơ văn làm vũ kh1i chống kẻ thù. Ông mất 1888 trong sự thương tiếc của nhân dân. II. SỰ NGHIỆP THƠ VĂN 1/ Những tác phẩm chính - Trước 1858 + Truyện Lục Vân Tiên + Dương Từ - Hà Mậu - Sau 1858 Thơ văn yêu nước + Chạy giặc + Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc + Thơ điếu Trương Định + Ngư Tiều y thuật vấn đáp 2/ Nội dung thơ văn a Tác phẩm Lục Vân Tiên viết trước khi thực dân Pháp xâm lược nhằm mục đích chiến đấu bảo vệ đạo đức của nhân dân. b Thơ văn yêu nước chống thực dân Pháp - Phơi bày thảm họa mất nước - Tố cáo tội ác của giặc ngoại xâm - Biểu dương những anh hùng đã hy sinh cứu nước c Nghệ thuật - Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc - Hình tượng nhân vật mang sắc thái Nam Bộ độc đáo chất phát, cương trực, chân thành ... - Phong cách trữ tình đạo đức gắn liền với trữ tình yêu nước. PHẦN HAI TÁC PHẨM I. TÌM HIỂU 1/ Hoàn cảnh sáng tác - Nguyễn Đình Chiểu viết theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định - Đỗ Quang, để tế những nghĩa sĩ đã hy sinh trong trận tập kích đồn quân Pháp ở Cần Giuộc đêm 16/12/1961. 2/ thể loại - Văn tế viết theo thể phú Đường Luật - Bố cục 4 phần Lung khởi, thích thực, ai vãn, kết 3/ Chủ đề Với niềm tiếc thương kính phục những nghĩa sĩ hy sinh vì nước, tác giả đã dựng lên một bức tượng dài nghệ thuật cao đẹp về người nông dân Nam bộ chống Pháp hồi nửa cuối thế kỷ XIX . II. ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN 1/ Lung khởi câu l, 2 Hoàn cảnh hy sinh của người nghĩa sĩ “Hỡi ôi! Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ” - Bài tế mở đầu bằng từ cảm thán và hai câu tứ tự chìa làm 2 vế đối nhau Một bên là quân Pháp xâm lược với vũ khí tối tân. >< da ngựa bọc thầy” - Nghệ thuật đối lập Muốn được cống hiến nhiều hơn nhưng phải ra đi, bi kịch của sự hy sinh + Sông Cần Giuộc mấy dặm sâu giăng già trẻ hai hàng lụy nhỏ trời đất, con người hết thảy buồn đau * Lên án thực dân phong kiến + Ơn Chúa .... mắc mớ chi ông cha nó lên án thực dân + Vì ai khiến, vì ai xui .... vua quan hèn nhất + Sống làm chi ..... Điệp ngữ Nguyền rủa việc bán nước cầu vinh * Niềm thương tiếc cho người nghĩa sĩ và gia đình + Tấm lòng son .... bóng trăng rằm cái chết cao quý bất từ với thời gian và không gian + Mẹ già khóc trẻ, ngọn đèn leo lét Ngôn ngữ gợi hình gợi cảm Vợ yếu tìm chồng .... bóng xế dật dờ Xúc động mãnh liệt, xót xa thương cho người thân của nghĩa sĩ 4/ Kết Phần còn lại Ca ngợi tinh thần hy sinh bất diệt của người nghĩa sĩ - Tác giả đề cao quan niệm “chết vinh hơn sống nhục”, “danh thơm ai cũng mộ” hy sinh vì nghĩa là chết là không mất. - Tác giả ca ngợi tinh thần hy sinh bất tử, khích lệ tinh thần chiến đấu “Sống đánh giặc, thác cũng đánh giặc, linh hồn theo giúp cơ binh” - Tác giả cảm phục, thương xót gương trung nghĩa của người nghĩa sĩ đã hy sinh. “Nước mắt anh hùng lau chẳng ráo, thay vì hai chữ thiên dân” III. TỔNG KẾT - “Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc” của Nguyễn Đình Chiểu là tiếng khoác bi tráng cho một thời kỳ lịch sử đau thương nhưng vĩ đại của dân tộc, là bức tượng đài bất tử về những người nông dân nghĩa sĩ Cần Giuộc đã dũng cảm chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc” - Bài văn Tế cũng là một thành tựu xuất sắc về nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật kết hợp nhuần nhuyễn chất trữ tình và tính hiện thực, ngôn ngữ bình dị, trong sáng, sinh động. Tiết 17+18 Ngày soạn Ngày thực hiện VĂN TẾ NGHĨA SỸ CẦN GIUỘC Mức độ cần đạt Kiến thức a/ Nhận biết HS nhận biết, nhớ được tên tác giả và hoàn cảnh ra đời của tác phẩm. b/ Thông hiểuHS hiểu và lí giải được hoàn cảnh sáng tác có tác động và chi phối như thế nào tới nội dung tư tưởng của tác phẩm. c/Vận dụng thấp Viết đoạn văn trình bày suy nghĩ về hình tượng người nông dân nghĩa sĩ d/Vận dụng cao- Vận dụng hiểu biết về tác giả, hoàn cảnh ra đời của tác phẩm để phân tích giá trị nội dung, nghệ thuật của vài văn tế Kĩ năng a/ Biết làm bài đọc hiểu về văn tế trung đại b/ Thông thạo sử dụng tiếng Việt khi trình bày một bài nghị luận về văn tế trung đại độ a/ Hình thành thói quen đọc hiểu văn bản văn tế b/ Hình thành tính cách tự tin khi trình bày kiến thức về văn tế c/Hình thành nhân cách có tinh thần yêu nước, yêu văn hoá dân tộc Nội dung trọng tâm 1. Kiến thức - Bức tượng dài bi tráng về người nông dân Nam Bộ yêu nước buổi đầu chống thực dân Pháp. - Thái độ cảm phục, xót thương của tác giả. - Tính trữ tình, thủ pháp tương phản và việc sử dụng ngôn ngữ. Kĩ năng Đọc, hiểu một bài văn tế theo đặc trưng thể loại. Thái độ Trân trọng tài năng của Nguyễn Đình Chiểu và tấm lòng biết ơn đối với những nghĩa sĩ đã xả thân cứu nước. Định hướng hình thành phát triển năng lực -Năng lực sáng tạoHS đọc sáng tạo đúng yêu cầu thể loại văn tế. -Năng lực hợp tác thơng qua thảo luận nhĩm. -Năng lực giao tiếp tiếng Việt từ việc khai thác văn bản, HS được giao tiếp cùng tác giả, được hiểu và nâng cao khả năng sử dụng TV văn ha. Vận dụng những kiến thức tiếng Việt của tác giả để hiểu hơn về văn bản và có thể thực hành trong những bối cảnh phù hợp. -Năng lực thưởng thức văn học Cảm nhận được vẻ đẹp ngơn ngữ văn học, biết rung động trước vẻ đẹp hiên ngang, bi tráng mà giản dị của người nghĩa sĩ Cần Giuộc; thái độ cảm phục, xót thương của tác giả đối với các nghĩa sĩ nông dân... III. Chuẩn bị a/Chuẩn bị của giáo viên -Giáo án -Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi -Sưu tầm tranh, ảnh về + Chân dung Nguyễn Đình Chiểu, ảnh lăng mộ Nguyễn Đình Chiểu. + Bản đồ trận Cần Giuộc. + Sách Nguyễn Đình Chiểu - về tác gia, tác phẩm, NXB Giáo dục, Hà Nội, 1998. -Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp -Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà b/Chuẩn bị của học sinh -Đọc trước ngữ liệu trong SGK để trả lời câu hỏi tìm hiểu bài -Các sản phẩm thực hiện nhiệm vụ học tập ở nhà do giáo viên giao từ tiết trước -Đồ dùng học tập Tổ chức dạy và học. Ổn định lớp 1 phút - Kiểm tra sĩ số, trật tự, nội vụ của lớp Kiểm tra bài cũ 3 phút Phong cảnh Hương Sơn được tác giả miêu tả như thế nào? Nêu cảm hứng chủ đạo của bài ca. Bài mới & 1. KHỞI ĐỘNG 2 phút HOẠT ĐỘNG KHỞI ĐỘNG - Mục tiêu tạo hứng thú, tâm thế cho học sinh. - Phương pháp vấn đáp - Thời gian 5p - GV giao nhiệm vụ Đọc bài thơ Chạy giặc. Từ đó, suy nghĩ gì về tình cảm của nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đối với nhân dân, đất nước? - HS thực hiện nhiệm vụ - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ - GV nhận xét và dẫn vào bài mới Nguyên Thủ tướng Phạm Văn Đồng trong một bài nghiên cứu về Nguyễn Đình Chiểu đã nhận định Ngôi sao Nguyễn Đình Chiểu có ánh sáng khác thường…cáng nhìn càng thấy sáng. Vậy ánh sáng khác thường ở cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của NĐC là gì? Hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu về tác giả và tác phẩm Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc của ông. & 2. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC 120 phút Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt * Thao tác 1 Hướng dẫn HS tìm hiểu chung về tác giả . GV Em hãy nêu những điểm chính về cuộc đời nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu? HS trả lời cá nhân. HS dựa vào SGK, tr. 66 - 67, nói tóm tắt cuộc đời của Nguyễn Đình Chiểu. - GV nhận xét và mở rộng kiến thức - NĐC 1822- 1888, tự là Mạnh Trạch, hiệu Trọng Phủ, Hối Trai - Sinh ra ở quê mẹ làng Tân Thới, phủ Tân Bình, huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định nay thuộc thành phố HCM - Hoàn cảnh xuất thân trong một gia đình nhà nho, Cha làm thư lại trong dinh tổng trấn Lê Văn Dutệt - Năm 1833 được cha đưa ra Huế để ăn học - Năm 1843 vào Gia Định thi đỗ tú tài. 1846 lại ra huế để chuẩn bị thi tiếp - Năm 1849 sắp thi thì được tin mẹ mất, ông bỏ thi về nam chịu tang mẹ. Dọc đường vất vả lại thương mẹ khóc nhiều, ông bị đau nặng và mù cả hai mắt; - Ông học nghề thuốc sau đó về quê vừa dạy học vừa bốc thuốc vừa làm thơ, sống giữa tình thương và lòng hâm mộ của bà con cô bác - Khi TDP xâm lược, NĐC vẫn cùng các lãnh tụ nghĩa quân bàn mưu định kế giết giặc. Thực dân Pháp tìm mọi cách mua chuộc Ông nhưng không được - Năm1888 Ông từ trần, cánh đồng Ba Tri rợp khăn tang khóc thương Đồ Chiểu Thao tác 2 Tìm hiểu sự nghiệp thơ văn GV hướng dẫn HS tìm hiếu sự nghiệp thơ văn GV phát vấn HS trả lời Hãy kể tên những tác phẩm chính của NĐC? HS kể tên các tác phẩm chính của Nguyễn Đình Chiểu. - Truyện Lục Vân Tiên - Dương Từ- Hà Mậu Chạy giặc, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, văn tế Trương Định… HS thảo luận theo nhóm Nhóm 1+2 Những nội dung chính trong thơ văn Nguyễn Đình Chiểu Nhóm 3 Nêu những nét chính về nghệ thuật thơ văn Nguyễn Đình Chiểu Nhóm 4 Bài học rút ra từ cuộc đời và sự nghiệp thơ văn Nguyễn Đình Chiểu? HS chia nhóm nhỏ theo bàn trao đổi thảo luận, cử người trình bày trước lớp GV nhận xét, chuẩn kiến thức Nhóm 1+2 trả lời Nội dung thơ văn - Quan niệm nghệ thuật Học theo ngòi bút chí công - Trong thơ, cho ngụ tấm lòng Xuân Thu; Chở bao nhiêu đạo, thuyền không khẳm - Đâm mấy thằng gian, bút chẳng tà! -Thơ văn đề cao đạo đức, lí tưởng nhân nghĩaNhững bài học về đạo làm người mang tinh thần nhân nghĩa của đạo nho nhưng lại rất đậm đà tính nhân dân và truyền thống dân tộc -Thơ văn yêu nước chống Pháp +Ghi lại chân thực một giai đoạn lịch sử khổ nhục, đau thương của đất nước. +Khích lệ lòng yêu nước, căm thù giặc và ý chí cứu nước của nhân dân ta. +Nhiệt liệt biểu dương, ca ngợi những anh hùng đã chiến đấu hi sinh vì độc lập, tự do của TỔ quốc. Nhóm 3 trả lời Toàn bộ viết bằng chữ Nôm. - Không phát lộ bên ngoài mà tiềm ẩn ở tầng sâu cảm xúc, suy ngẫm. - Bút pháp trữ tình rung động mãnh liệt và bỏi cái tâm trong sáng, chan chứa tình yêu nhân dân và nồng nàn tình yêu cuộc sống. - Rất đậm sắc thái Nam Bộ độc đáo xây dựng tính cách nhân vật, tả cảnh thiên nhiên, lời ăn tiếng nói mộc mạc, giản dị, chắc, khoẻ, bộc trực, từ ngữ địa phương, lối thơ thiên về kể tự sự. - Hạn chế Đôi khi chưa thật trau chuốt, còn thô mộc, dễ dãi. Nhóm 4 trả lời bài học về nghị lực, bản lĩnh sống vượt lên bi kịch cá nhân, tinh thần bất khuất trước kẻ thù; tấm lòng yêu nước thương dân sâu nặng. A PHẦN 1 TÁC GIẢ I. Cuộc đời - NĐC1822-1888 - Quê quán sinh tại quê mẹ ở tỉnh Gia Định xưa trong một gia đình nhà nho. - 1843, đỗ tú tài. - 1846, ông ra Huế chuẩn bị thi tiếp thì hay tin mẹ mất " bỏ thi, về quê " bị mù. - Về Gia Định mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân và làm thơ. - Giặc Pháp dụ dỗ, mua chuộc nhưng ông vẫn giữ trọn tấm lòng thủy chung son sắt với đất nước và nhân dân. NGHIỆP THƠ VĂN tác phẩm chính a/Trước khi TDP xâm lược b/ Sau khi TDP xâm lược dung thơ văn -Lí tưởng đạo đức, nhân nghĩa - Lòng yêu nước, thương dân Phân tích ví dụ 3. Nghệ thuật thơ văn - Văn chương trữ tình đạo đức vẻ đẹp thơ văn tiềm ẩn trong tầng sâu cảm xúc, suy ngẫm. - Bút pháp trữ tình xuất phát từ cõi tâm trong sáng, nhiệt thành... - Đậm đà sắc thái Nam bộ Lời ăn tiếng nói mộc mạc..... - Lối thơ thiên về kể mang màu sắc diễn xướng rất phổ biến trong VHDG Nam Bộ. III /Tổng kết Nguyễn Đình Chiểu sống mãi bởi nhân cách cao đẹp. Thơ văn Nguyễn Đình Chiểu vang mãi trong lòng dân tộc, là ngôi sao càng nhìn càng toả sáng * Thao tác 1 Hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản 1. Hãy nêu hoàn cảnh sáng tác bài văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc ? * 1 HS đọc, cả lớp theo dõi. - Hoàn cảnh ra đời bài văn tế được viết theo yêu cầu của tuần phủ Đỗ Quang để đọc tại lễ truy điệu các nghĩa sĩ Cần Giuộc; nhưng cũng là tiếng khóc tự đáy lòng tác giả và là tiếng khóc lớn của nhân dân trước sự hi sinh của những người anh hùng. - Bố cục theo cấu trúc chung lung khởi, thích thực, ai vãn, kết. 2. Vị trí bài văn tế trong sáng tác NĐC và trong lịch sử văn học Việt Nam ? HS trả lời cá nhân -Bài văn tế nằm trong giai đoạn thứ 2 thuộc bộ phận văn thơ yêu nước của NĐC. Là tác phẩm có giá trị đặc biệt và độc đáo trong văn học dân tộc. - Lần đầu tiên trong lịch sử văn học tác giả đã dựng một tượng đài nghệ thuật về hình ảnh những người nông dân chống thực dân Pháp tương xứng với phẩm chất vốn có của họ ở ngoài đời. 3. Em hiểu như thế nào về thể loại văn tế ? mục đích, nội dung, hình thức. HS trả lời cá nhân - Văn tế là một thể văn dùng để tế người chết đôi khi cũng để tế người sống - Nội dung kể về tính tình công đức của người mất và tỏ lòng kính trọng thương tiếc của mình. - Bố cục 4 phần. + Lung khởi khái quát bối cảnh của thời đại và khẳng định ý nghĩa cái chết bất tử của ng­ười nông dân. + Thích thực Hồi tưởng lại hình ảnh và công đức người nông dân - nghĩa sĩ. + Ai vãn Bày tỏ lòng th­ương tiếc, sự cảm phục của tác giả đối với người nghĩa sĩ. + Khốc tận Kết Ca ngợi linh hồn bất tử của các nghĩa sĩ. B TÁC PHẨM I. Tìm hiểu chung 1. Hoàn cảnh sáng tác - Cần Giuộc thuộc tỉnh Long An. Trận Cần Giuộc là một trận đánh lớn của quân ta diễn ra đêm 14/ 12/ 1861, hơn 20 nghĩa quân đã hi sinh anh dũng. -Theo yêu cầu của tuần phủ Gia Định là Đỗ Quang, NĐC viết bài văn tế này đọc trong lễ truy điệu các nghĩa sĩ. Bài văn là tiếng khóc từ đáy lòng của tác giả và là tiếng khóc lớn của nhân dân trước sự hi sinh của những người anh hùng. 2. Vị trí 3. Thể loại và bố cục * Thao tác 1 Hướng dẫn HS đọc - hiểu văn bản GV đọc mẫu vài ba câu, lần lượt gọi HS đọc cả bài từ 1 đến 2 lần; nhận xét cách đọc. Gv gọi hs đọc văn bản lưu ý hs đọc với giọng trang trọng kết hợp với trầm lắng, hào hùng sảng khoái thành kính. * 1 HS đọc, cả lớp theo dõi. Đoạn 1 giọng trang trọng; Đoạn 2 từ trầm lắng khi hồi tưởng chuyển sang hào hứng, sảng khoái khi kể lại chiến công. Đoạn 3 trầm buồn, sâu lắng, xót xa,đau đớn. Đoạn 4 thành kính, trang nghiêm. 1. Câu “ súng giặc đất rền, lòng dân trời tỏ” đã khái quát đầy đủ hai mặt biến cố chính trị lớn lao của thế kỉ XIX như thế nào ?Câu đầu tiên tạo ra sự đối lập nào? Phân tích ý nghĩa khái quát của các đối lập ấy. hs suy nghĩ trả lời -Đối lập bằng - trắc TTTB-BBBT -Đối lập từ loạiDDDĐ-DDDĐ. -Đối lập ý nghĩa súng - lòng; giặc - dân - trời; rền - tỏ. Từ những đối lập, gay gắt, quyết liệt ấy, tác giả muốn biểu hiện Khung cảnh bão táp của thời đại, xã hội Việt Nam đầu những năm 60 thế kỉ XIX. Biến cố chính lớn lao, trọng đại chi phối toàn bộ thời cuộc là cuộc đụng độ giữa thế lực xâm lược của thực dân Pháp súng giặc và ý chí bất khuất bảo vệ Tổ quốc của nhân dân Việt Nam lòng dân. 2. Câu 2 tác giả sử dụng nghệ thuật gì? Nhằm mục đích gì? GV hướng dẫn HS thảo luận nhóm. + Nhóm lớn 3 nhóm - GV giao nhiệm vụ + Nhóm 1 Người nghĩa sĩ có nguồn gốc xuất thân như thế nào? + Nhóm 2 Khi quân giặc xâm phạm bờ cõi, thái độ, hành động của họ ra sao? + Nhóm 3 Tìm những chi tiết, hình ảnh khắc hoạ vẻ đẹp hào hùng khi xông trận của người nghĩa sĩ nông dân? * Nhóm 1 trình bày Trước khi thành nghĩa quân đánh giặc, họ là những người nông dân nghèo khổ, những dân ấp, dân lân bỏ quê đi khai khẩn những vùng đất mới để kiếm sống. Từ cui cút mồ côi mồ cút không chỉ thể hiện hoàn cảnh sống cô đơn, thiếu người tựa nương, dựa dẫm mà còn thể hiện biết bao yêu thương của tác giả. Nguyễn Đình Chiểu nhấn mạnh việc quen đồng ruộng và chưa quen chiến trận, quân sự của những người nông dân Nam Bộ để tạo sự đối lập tầm vóc anh hùng trong đoạn sau. * Nhóm 2 trình bày + Thái độ đối với giặc Căm ghét, căm thù. à Thái độ đó được diễn tả bằng những hình ảnh cường điệu mạnh mẽ mà chân thực như nhà nông ghét cỏ muốn tới ăn gan, muốn ra cắn cổ - Nhận thức về tổ quốc + Không dung tha những kẻ thù lừa dối, bịp bợm. + Do vậy, họ chiến đấu một cách tự nguyện mến nghĩa… nào đợi ai đòi ai bắt…. à Đây là sự chuyển hoá phi thường. * Nhóm 3 trình bày - Điều kiện và khí thế chiến đấu + Điều kiện thiếu thốn Ngoài cật= Một manh áo vải; Trong tay= Một ngọn tầm vông, một luỡi dao phay, nồi rơm con cúi + Khí thế mạnh mẽ như vũ bão làm giặc kinh hoàng đốt, đâm chém., đạp, lướt.. à Hàng loạt các động từ mạnh được sử dụng gợi ra khí thế tấn công như thác đổ. - Hiệu quả đốt nhà thờ, chém rớt đầu quan hai. à Nghệ thuật tả thực kết hợp với trữ tình, phép tượng phản, giàu nhịp điệu, tác giả đã dựng nên tượng đài nghệ thuật về người nông dân - nghĩa sĩ bình dị mà phi thường. GV Tiếng khóc của tác giả xuất phát từ nhiều nguồn cảm xúc? Theo em đó là nguồn cảm xúc gì? Gv giảng Tiếng khóc Đồ Chiểu hợp thành bởi 3 yếu tố Nước, Dân, Trời. Đồ Chiểu nhân danh vận nước, nhân danh lich sử mà khóc cho những người anh hùng xả thân cho Tổ Quốc. Tiếng khóc ấy có tầm vóc sử thi, tầm vóc thời đại mà còn khích lệ lòng căn thù ý chí tiếp nối sự dở dang của người anh hùng nghĩa sĩ. GV Nhận xét nhịp văn, giọng điệu trong phần ai vãn? GV Tác giả đề cao một quan niệm sống cao đẹp là gì? HS trả lời cá nhân a. Tiếng khóc cho người nghĩa sĩ - Tiếng khóc xót thương ở đây là của tác giả, của gia đình thân quyến, của nhân dân Nam bộ, và của cả nước. à Do vậy , đó là tiếng khóc có tầm sử thi. - Cộng hưởng với tình yêu thiên nhiên và con người cỏ cây, sông, chợ, ngọn đèn, vợ, mẹ… - Lòng căm hờn quân giặc và triều đình gây nghịch cảnh éo le. => Tiếng khóc đau thương mà không bi lụy vì nó tràn đầy niềm tự hào, kính phục và ngợi ca những người đã chiến đấu và hi sinh cho Tổ quốc. Họ chết, nhưng tinh thần và việc làm của họ sống mãi trong lòng người. b. Tiếng khóc cho thời đại đau thương - Trở lại hiện thực, khóc thương, chia sẻ với gia đình nỗi mất mát mẹ mất con, vợ mất chồng. - Ngợi ca tấm lòng vì dân của nghĩa sĩ theo hướng vĩnh viễn hóa danh thơm đồn sáu tỉnh.. - Đông viên, tin tưởng, quyết tâm đánh giặc. - Cảm thương nhân dân đang phải khổ đau; thắp nén nhang tưởng nhớ người đã khuất lại chạnh lòng nghĩ đế nước non. HS trả lời Thao tác 3 Hướng dẫn HS tổng kết bài học II. Đọc–hiểu 1. Giới thiệu khái quát về thời cuộc và nhân vật người nông dân nghĩa sĩ - Với hình thức ngắn gọn, câu văn đã dựng nên khung cảnh bão táp của thời đại + “ Súng giặc đất rền “ → giặc xâm lược bằng vũ khí tối tân + “ Lòng dân trời tỏ” → ta đánh giặc bằng tấm lòng yêu quê hương đất nước. - NT đối lập nhằm thể hiện khung cảnh bão táp của thời đại, những biến cố chính trị lớn lao. Tuy thất bại những người nghĩa sĩ hi sinh nhưng tiếng thơm còn lưu truyền mãi. 2. Hình ảnh người nghĩa sĩ nông dân Cần Giuộc a. Nguồn gốc xuất thân - Từ nông dân nghèo cần cù lao động “ cui cút làm ăn ” - NT tương phản “ chưa quen ó chỉ biết, vốn quen ó chưa biết. => tác giả nhấn mạnh việc quen và chưa quen của người nông dân để tạo ra sự đối lập về tầm vóc của người anh hùng. b. Lòng yêu nước nồng nàn - Khi TD Pháp xâm lược người nông dân cảm thấy lo sợ → trông chờ → ghét → căm thù → đứng lên chống lại. → Diễn biến tâm trạng người nông dân. c. Tinh thần chiến đấu hi sinh của người nông dân - Quân trang, quân bi rất thô sơ chỉ có một manh áo vải, ngọn tầm vông, lưỡi dao phay, rơm con cúi đã đi vào lịch sử. - Lập được những chiến công ấy “ đốt xong nhà dạy đạo “ “ chém rớt đầu quan hai nọ” - Tác giả sử dụng những động từ chỉ hành động mạnh mẽ với mật độ cao nhịp độ khẩn trương sôi nổi “ đạp rào, lướt, xông vào” đặc biệt là những động từ chỉ hành động dứt khoát “ đốt xong, chém rớt đầu” Sử dụng các động từ chéo “ đâm ngang, chém ngược” → làm tăng thêm sự quyết liệt của trận đánh. => NĐC đã tạt một tượng đài nghệ thuật sừng sững về người nông dân nghĩa sĩ đánh giặc cứu nước. 3. Ai vãn sự tiếc thương và cảm phục của tác giả trươc sự hi sinh của người nghĩa sĩ - Hình ảnh gia đình tang tóc, cô đơn, chia lìa, gợi không khí đau thương, buồn bã sau cuộc chiến. - Tiếng khóc giọt lệ xót thương đau đớn của tác giả, gia đình thân quyến người anh hùng, nhân dân Nam Bộ, nhân dân cả nước khóc thương những người ra đi, khóc thương cho thân phận những người nô lệ. => Tiếng khóc lớn, tiếng khóc mang tầm vóc lịch sử - Bút pháp trữ tình thắm thiết. - Giọng điệu đa thanh giàu cung bậc tạo nên những câu văn thật vật vã, đớn đau. - Nhịp câu trầm lắng, gợi không khí lạnh lẽo, hiu hắt sau cái chết của nghĩa quân. 4. Phần kết ca ngợi linh hồn bất tử của người nghĩa sĩ - Tác giả đề cao quan niệm Chết vinh còn hơn sống nhục. Nêu cao tinh thần chiến đấu, xả thân vì nghĩa lớn của nghĩa quân. Họ ra trận không cần công danh bổng lộc mà chỉ vì một điều rất giản đơn là yêu nước. - Đây là cái tang chung của mọi người, của cả thời đại, là khúc bi tráng về người anh hùng thất thế. => khẳng định sự bất tử của những người nghĩa sĩ. 5. Nghệ thuật - Chất trữ tình. - Thủ pháp tương phản và cấu trúc của thể văn biền ngẫu. - Ngô ngữ vừa trân trọng vừa dân dã, mang đậm sắc thái Nam Bộ. 6. Ý nghĩa văn bản - Vẻ đẹp bi tráng của người nông dân nghĩa sĩ. - Lần đầu tiên trong văn học Việt Nam, người nông dân có mặt ở vị trí trung tâm và hiện ra với tất cả vẻ đẹp vốn có của họ. TẬP 5 phút - Mục tiêu hoàn thiện kiến thức vừa chiếm lĩnh được. - Phương pháp Vấn đáp - Thời gian 5p Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt GV giao nhiệm vụ + Bài tập ứng dụng Hoàn thành bảng phụ sau Lai lịch và hoàn cảnh sinh sống Thái độ, hành động khi quân giặc tới Vẻ đẹp hào hùng khi xông trận Nghệ thuật - HS thực hiện nhiệm vụ - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ - Lai lịch và hoàn cảnh sinh sống Là những người nông dân sống cuộc đời lao động lam lũ, vất vả, hoàn toàn xa lạ với công việc binh đao Câu 3, 4, 5 -Thái độ, hành động khi quân giặc tới- Khi quân giặc xâm phạm đất đai bờ cõi cha ông, họ đã có những chuyển biến lớn + Về tình cảm Căm thù giặc sâu sắc Câu 6, 7 Kiểu căm thù mang tâm lí nông dân. + Về nhận thức ý thức được trách nhiệm đối với -Vẻ đẹp hào hùng khi xông trận- Vào trận với những thứ vẫn dùng trong sinh hoạt hàng ngày Câu 12, 13 Vẻ đẹp mộc mạc, chân chất nhưng độc đáo. - Khí thế chiến đấu Tiến công như vũ bão, đạp lên đầu thù xốc tới DỤNG 5 phút - Mục tiêu phát hiện các tình huống thực tiễn và vận dụng được các kiến thức, kĩ năng trong cuộc sống tương tự tình huống/vấn đề đã học. - Phương pháp Vấn đáp - Thời gian 3 phút Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt GV giao nhiệm vụ Đọc văn bản sau và trả lời câu hỏi Hỡi ôi! Súng giặc đất rền; lòng dân trời tỏ. Mười năm công vỡ ruộng, chưa chắc còn danh nổi tợ phao; một trận nghĩa đánh Tây, tuy là mất tiếng vang như mõ. Trích Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc- Nguyễn Đình Chiểu 1/ Văn bản trên thuộc thể loại gì? Giới thiệu đôi nét về thể loại đó. 2/ Văn bản trên sử dụng biện pháp nghệ thuật gì? Nêu hiệu quả nghệ thuật biện pháp nghệ thuật đó. 1/ Văn bản trên thuộc thể loại văn tế. Văn tế là loại văn gắn với phong tục tang lễ, nhằm bày tỏ lòng tiếc thương đối với người đã mất. Bài văn tế thường có 2 nội dung cơ bản kể lại cuộc đời, công đức, phẩm hạnh của người đã khuất và bày tỏ nỗi đau thương của người còn sống trong giờ phút vĩnh biệt. Âm hưởng chung của bài văn tế là bi thương, nhưng sắc thái ở mỗi bài có thể khác nhau. Văn tế có thể viết theo nhiều thể văn xuôi, thơ lục bát, song thất lục bát, phú...Bố cục bài văn tế thường gồm 4 đoạn với các tên gọi lung khởi, thích thực, ai vãn và kết. Giọng điệu chung của bài văn tế là lâm li, bi thiết, sử dụng nhiều thán từ và những từ ngữ, hình ảnh có giá trị biểu cảm mạnh. 2/Văn bản trên sử dụng biện pháp nghệ thuật đối lập. Hiệu quả nghệ thuật khái quát khung cảnh bão táp của thời đại-phản ánh biến cố chính trị lớn lao chi phối toàn bộ thời cuộc. Đó là cuộc đụng độ giữa thế lực xâm lăng tàn bạo của thực dân Pháp và ý chí chiến đấu kiên cường để bảo vệ Tổ quốc của nhân dân ta. Hiện lên trên cái nền ấy là hình ảnh của đội quân áo vải được khắc họa bằng bút pháp hiện thực, không theo ước lệ của văn học trung đại TÒI, MỞ RỘNG. 2 phút - Mục tiêu sưu tầm, mở rộng các kiến thức đã học - Phương pháp đàm thoại - Thời gian 3 phút Hoạt động của GV - HS Kiến thức cần đạt GV giao nhiệm vụ + Vẽ sơ đồ tư duy bài Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc + Sư tầm thêm 1 bài văn tế của Nguyễn Đình Chiểu -HS thực hiện nhiệm vụ - HS báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ - Vẽ đúng sơ đồ tư duy bằng phần mềm Imindmap - Tra cứu tài liệu trên mạng, trong sách tham khảo. Hướng dẫn về nhà 1 phút HƯỚNG DẪN TỰ HỌC - DẶN DÒ -HS tự tóm tắt những nét chính về nội dung và nghệ thuật -Gv chốt lại Hình tượng người nông dân nghĩa sĩ - Chuẩn bị bài Thực hành về thành ngữ, điển cố _______________________________________________________________________________

giáo án bài văn tế nghĩa sĩ cần giuộc